Dedemden kalan mirası dayımların almasına annem tek başına dava açarsa sadece kendi payını mı alır?

Miras hukukunda taleple bağlılık ilkesi geçerlidir; bu nedenle bir mirasçının açtığı dava, kural olarak yalnızca mahkemeye başvuran kişinin yasal payını kapsar. Dava açmayan ve resmî bir hak talebinde bulunmayan diğer kardeşlerin payları için mahkeme kendiliğinden genel bir iptal veya baştan yeniden paylaştırma kararı veremez. Burada belirleyici olan ilk soru ise devrin ne zaman ve nasıl yapıldığıdır: taşınmazlar dede/nene sağken mi erkek çocuklara devredildi, yoksa ölümden sonra mirasçılar arasındaki paylaşımda mı dayıların üzerine geçti? Bu ayrım, açılacak davanın türünü doğrudan belirler.

Hukuki açıdan tablo şu şekildedir:

• Taşınmazlar dede/nene sağken mal kaçırma amacıyla erkek çocuklara devredilmişse muris muvazaası davası gündeme gelir; bu davada hak düşürücü süre bulunmaması ve davacının payı oranında tapu iptali istenebilmesi önemli bir avantajdır. Devir ölümden sonra mirasçılar arasında yapılmışsa, durum muris muvazaası değil, hatalı/haksız paylaşıma karşı tapu iptali ve tescil ile miras payının elde edilmesi çerçevesinde değerlendirilir.

• Saklı payın ihlal edildiği durumlarda açılabilecek tenkis davası ise muris muvazaasından farklıdır: tenkiste kural olarak bir yıllık hak düşürücü süre işler ve yalnızca saklı pay kısmı talep edilebilir. Annenizin durumunda hangi davanın uygun olduğu, devrin niteliğine ve zamanına göre belirlenir.

• Anneniz süreci kazanırsa, hükmedilecek tapu tescili veya tazminat yalnızca kendi payına yansır; dava açmaktan çekinen teyzelerinizin bu karardan otomatik olarak yararlanıp hak elde etmesi hukuken mümkün değildir. Yani anneniz mirasın bütününü değil, kendi kök payına düşen kısmı geri alır.

• Teyzelerinizin şu an dava açmaması, haklarının tümüyle sona erdiği anlamına gelmez; kendi hak düşürücü süreleri dolmadığı sürece ileride ayrı dava açma imkânları kural olarak devam eder. Bu nedenle dayıların üzerindeki paylar, yalnızca dava açan annenizin payı oranında etkilenir; kalan kısım, diğer mirasçılar kendi taleplerini ileri sürene kadar mevcut hâliyle kalır.